PDA

Orijinalini görmek için tıklayınız : Psikolojide Kavramlar


eLanuR
26 December 2008, 17:20
Algıda Seçicilik


Algıda seçicilikhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif insanın algı sürecinde aktif bir rol oynadığı görüşü çerçevesinde ortaya atılmış bir kavramdır. Kavramhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif insanın algı sürecinde pasif olmadığınıhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif algı objesini fotoğraf gibi algılamadığınıhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif görmek istediği gibi gördüğünühttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif yeni verileri mevcut kategorilerine uydurduğunuhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif önyargı ve stereo-tiplerinden etkilendiğinihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif önceki tutum ve görüşlerini destekleyici enformasyonlara duyarlı olduğunu ve benzeri hususları ifade etmektedir.

Seçici algı konusuhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif pek çok kez laboratuvar ortamında ve gerçek yaşamda incelenmiştir. Örneğin Bruner ve Postman (1949)http://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif oyun kanlarıyla düzenledikleri deneydehttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif bazı kartları hatalı bir renkle boyayarakhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif örneğin kırmızı sinek dörtlüsühttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif sunmuşlar ve deneklerin bu tür kartları sunuluşlarından farklı algıladıklarını (örneğin siyah sinek dörtlü veya kırmızı kupa dörtlü gibi) saptamışlardır.

H. Cantrill'in II. Dünya Savaşı öncesindeki kitle paniği incelemesi de klasik bir çalışma olarak anılabilir. Cantrillhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif savaş öncesi radyodan yayınlanan ve dünyanın Marslılar tarafından işgalini konu alan radyo piyesine insanların tepkilerini araştırmıştır. Piyesihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif radyo haberleri olarak algılayan ve Marslıların saldırısını gerçek sanarak sokaklara dökülen pek çok Amerikalı kendileriyle yapılan görüşmelerde şu tür ifadelerde bulunmuşlardır:

1) Pencereden baktımhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif cadde arabalarla doluydu; insanların kaçmakta olduğunu düşündümhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif
2) Pencereden baktım; sokakta hiç bir araba yoktu; bir yerlerde trafiğin tıkandığını düşündümhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif
3) Pencereden baktımhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif herşey eskisi gibiydi; Marslıların henüz bizim sokağa gelmediğini düşündümhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif gibi.

eLanuR
26 December 2008, 17:21
Algısal Belirginlik



Algısal belirginlik (saliency)http://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif uyaranların kendi bağlamı içinde dikkati çeken bir niteliğidir. Kognitif işlemlerdehttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif bir durumun bazı yanları daha çok dikkate alındığındahttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif benzer durumlarda tercihen tekrar ele alınması beklenirhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif bu yanlar algısal olarak belirgin (salient) veya rölyefli olarak nitelenir.

İnsanlar da kendi çevrelerinin bağlamı içinde rölyefli olabilir. Örneğin bir grupta farklı bir etnik gruptan olan kişi veya bireyin algı alanında Öne çıkanhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif kendini dayatan birihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif algısal planda daha kabarmışhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif baskın ya da yüksek rölyefe sahip durumdadır.

eLanuR
26 December 2008, 17:22
Algısal Değişmezlikler


İnsan algısındahttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif nesne algılamaya ilişkin kuvvetli eğilimin yanı sıra büyük bir istikrarlılık (stability) vardır. Bir adamın boyu size doğru yaklaştıkça değişiyor gibi görünmezhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif halbuki gözün ağtabakasına (retina) düşen imge gittikçe büyümektedir. Tabak bir açıdan bakıldığında çemberehttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif diğer açıdan bakıldığında elipse benzemez; halbuki ağtabakaya düşen imgeler bunlardır.

Pencerenin önünde durduğunuzdahttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif bunun ağtabakadaki imgesi dikdörtgen şeklindedir; yandan baktığınızda ise imge bir yamuk şeklini alır. Ancak siz pencereyi dikdörtgen olarak görmeye devam edersiniz. Bütün bu değişik durumlarhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif nesnenin daha önce öğrenilmiş olan nitelikleriyle görüldüğünü örneklemektedir. Fiziksel uyarımdaki farklılıklara rağmenhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif nesnelerin görüntüleri algı düzeyinde değişmez kalır. Bu tür istikrarlılığa algısal değişmezlik (perceptual constancy) denir.

Şekil Değişmezliği

Yukarıda verilen tabak ve pencere örneklerihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif şekil değişmezliği (shape constancy) ilkesiyle ilgilidir. Ne olduğunu bildiğimiz bir nesnenin şeklihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif ne taraftan bakarsak bakalım hep aynı kalır. Diğer bir deyişle; değişik açılardan bakılan aşina (familiar) nesneler şekilleri bakımından değişmez olarak algılanır. Burada önemli olan aşinalıktır veya nesnenin neye benzemesi gerektiği konusundaki bilgimizdir. Herhangi bir nedenden ötürü nesneyi tanıyamamamız halinde şekil değişmezliği söz konusu olamaz.

Büyüklük Değişmezliği

Nesne uzaklaştıkça bunun ağtabakadaki imgesi gittikçe küçülür. Halbuki normal olarak insanlar nesneleri hep aynı büyüklükte görürler. Bu olaya (phenomenon) büyüklük değişmezliği (size constancy) denir. Bu değişmezlikte iki etkenin etkisi vardır. Bunlardan ilkihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif şekil değişmezliğinde de söz konusu olanhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif nesnenin aşinalığı veya kişinin nesnenin niteliği konusunda daha önce öğrendikleridir. Bir erkek erkek olarak algılanmışsa; bizden ne kadar uzakta olursa olsunhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif boyu değişmez bir biçimde algılanacaktır. Bir diğer etken uzaklıktır (distance).

Eğer bir nesne aşina değilse veya herhangi bir büyüklükte olabiliyorsahttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif örneğin bir sayfa veya kaya gibihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif büyüklük değişmezliği ancak nesnenin ne kadar uzakta olduğu bilinerek korunabilir. Bu durumda uzaklık ipuçları önem kazanır. Eğer bir derinlik ipucu şekilde olduğu gibi yapay olarak değiştirilmişsehttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif büyüklük değişmezliği kaybolur. Şekilde büyük zarf daha uzakta ve bu nedenle dehttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif daha "büyük" gibi görünmektedir; gerçekte ise bu zarf "küçük" zarftan daha yakındadır. Bu hilenin nasıl sağlandığıhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif şeklin açıklamasında anlatılmaktadır.



Büyüklük değişmezliğihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif derinlik ipuçlarının tersine bir etki vereceği şekilde değiştirilmesiyle ortadan kalkmıştır. Bu zarflar aynı büyüklüktedir ve gerçekte "büyük" zarf "küçük" zarftan çok daha yakındadır. Daha uzakta olarak görülmesinin nedeni; bunun gri kartınhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif gri kartın da "küçük" zarfın arkasında gibi görünmesidir. Fakat gerçekte gri kart iki zarf arasında değilhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif bunların arkasındadır. "Büyük" zarfın köşesi kesilmiş olduğu için bu kart "büyük" zarfın önünde gibi görünmektedir. (Fundamental Photographs.)

Parlaklık Değişmezliği

Algısal değişmezlik parlaklığın algılanılışı için de geçerlidir; nesnelerin beyazlıkhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif grilik veya siyahlık dereceleri algısal düzeyde değişmezlik gösterir. Parlaklık değişmezliği (brightness constancy) nesnenin üzerine düşen ışık miktarından bağımsızdırhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif insanlar örneğin kömürühttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif ay ışığında dahttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif parlak güneş ışığı altında da siyah olarak görürler; aynı koşullarda kar ise daima beyaz olarak görülür. Bu olayın nedeni; algılanan parlaklığınhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif parlaklık açısından nesnenin zemine olan oranına bağlı olmasıdır. (Wallachhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif 1963). Normal hallerde bu oranhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif aydınlatma koşulu ile etkilenmeksizin hep aynı kalır. Işık miktarının azaltılması veya çoğaltılmasıhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif nesne ve zeminin her ikisini de daha parlak veya daha mat yapar; böylece insanlar nesnenin parlaklığını değişmez biçimde algılarlar.

eLanuR
26 December 2008, 17:22
Algısal Kabartma


Algısal kabartma veya görünür kılma kavramı (pregnance)http://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif Moles'ün terimleriyle belirsiz olguları anlamaya çalışan bir araştırmacının ilgilendiği olguyu çerçevelemesini ve böylece hatları az çok belirli bir biçim oluşturmasını ifade etmektedir.

Algısal kabartmahttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif kavranmaya çalışılan gerçekliğin bir fon-fıgür durumunahttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif başka şeylerle kontrast haline konulmasıyla benzerlik göstermektedir ve bu anlamda kimlik algılarında önemli bir işleve sahiptir. Bu bağlamda algısal kabartmahttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif kişilere kolektif kimliklerinihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif grup aidiyetlerini hatırlatmak ve bunun bir adım daha ötesinde karşıt gruplarınıhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif ötekini düşünmelerini ve bununla ilgili bir şeyi tartışacaklarını söylemek gibi yollardan yapılmaktadır.

Yapılan bazı deneysel çalışmalarda kişilere doğrudan kendilerini tanımlamaları söylenerek alınan kimlik tanımları ile kolektif kimlikleri hatırlatılarak alınan kimlik tanımlarının farklılaştığı görülmektedir.